Powstał 50 lat temu początkowo – z siedzibą w Złotoryi, potem w Legnicy. 1 października legnicki oddział ZUS obchodził swoje 50 urodziny. Była to okazja do wspomnień oraz wręczenia wyróżnień i odznaczeń pracownikom  oddziału.

– Nasz legnicki ZUS to dzisiaj nowoczesna instytucja z wieloletnim doświadczeniem, której misją zawsze było wspieranie ludzi często w przełomowych dla nich chwilach – mówi Marcin Dąbrowski Dyrektor Oddziału ZUS w Legnicy. – W centrum naszych działań niezmiennie pozostają ludzie – nasi klienci i pracownicy, którzy przez pięć dekad z odpowiedzialnością tworzyli z oddaniem i pasją tę instytucję – dodaje.

Dyrektor podkreśla, że pomimo tego, że historia dynamicznie się zmieniała, niezmienna jednak pozostaje zawsze misja działania z ludźmi, dla ludzi i przez ludzi, pracowników Oddziału ZUS w Legnicy.

Sam ZUS, jako instytucja ubezpieczeniowa to jeszcze dłuższa, bo aż 90-letnia historia. Powstał przed II wojną światową, jako centralna i powszechna instytucja ubezpieczeniową. Tuż po jej zakończeniu klienci Zakładu zyskiwali przede wszystkim dostęp do bezpłatnego leczenia.

Legnicki Oddział ZUS zlokalizowany jest w pięknej dzielnicy Tarninów, w której przed II wojną światową żyli najbogatsi legniczanie. Budynek, w którym mieści się obecnie Oddział ZUS Legnicy – przy ul. Władysława Grabskiego 26 – zbudowano w latach trzydziestych XX wieku, z przeznaczeniem na nowoczesną siedzibę niemieckiego sztabu wojskowego. Oddany do użytku 23 stycznia 1937 r. obiekt został wybudowany zaledwie w 10 miesięcy. Wówczas mieściła się w nim siedziba dowództwa 18. Dywizji Piechoty III Rzeszy, dlatego można go nazywać dawnym Haus der Wehrmacht – Domem Wermachtu.

W 1945 roku Rosjanie wybrali na siedzibę swojego dowództwa  Haus der Wehrmacht w Legnicy.

– Wtedy też najpiękniejsza część dzielnicy Tarninów została zajęta przez Armię Radziecką i wysokim murem odizolowana od reszty miasta. W ten sposób powstał „Kwadrat” – silnie strzeżony kompleks sztabowo-mieszkalny dla dowództwa PGWAR o powierzchni 40 hektarów, w którym najważniejszym obiektem był gmach sztabu – opowiada Iwona Kowalska-Matis regionalny rzecznik prasowy ZUS na Dolnym Śląsku. – Tym samym legnicka budowla i otaczający ją kompleks stały się jednym z najważniejszych obiektów w zimnowojennej Europie – dodaje.

W budynku, obok pokoi sztabowców i gabinetów wojskowych, była m.in. sala koncertowa i kino, a przy gmachu sztabu Rosjanie wybudowali lądowisko dla helikopterów z sygnalizacją świetlną.

Rzeczniczka dodaje, że prawdopodobnie od połowy lat 60-tych wojsko radzieckie miało tutaj również bronią nuklearną.

– Obiekt ten był nazywany „Pentagonem” i było to chyba całkiem zasłużone określenie. To stąd, bowiem wydawano rozkazy 52 dywizjom i czterem armiom lotniczym rozlokowanym na terytorium NRD, Polski, Czechosłowacji, Białorusi i Ukrainy – mówi Iwona Kowalska-Matis.

W wrześniu 1993 r. wyjechali z Legnicy ostatni żołnierze Armii Radzieckiej. 15 września 1993 r. budynek ich sztabu stał się ponownie integralną częścią miasta. Był ostatnim obiektem radzieckim

w Legnicy zwróconym władzom polskim. W budynku sztabu planowano pierwotnie zlokalizować siedzibę Urzędu Wojewódzkiego, jednakże po tym, jak Legnica utraciła status miasta wojewódzkiego, po wielu staraniach, budynek stał się własnością Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W 1999 r. rozpoczęto modernizację obiektów na potrzeby legnickiego Oddziału ZUS. Proces modernizacji przebiegał wieloetapowo, a zakończył się ostatecznie w 2010 r.

Obecnie budynek Oddziału ZUS w Legnicy to miejsce pracy dla ponad 500-osobowej załogi, a jednocześnie siedziba największego w Polsce archiwum dokumentacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które zajmuje połowę całego obiektu.

Ciekawostki:

• Budynek wzniesiono w 1936 r. w stylu nowoczesnego funkcjonalizmu. Przed wojną na osi elewacji, pod gzymsem wieńczącym znajdował się hitlerowski orzeł. Obecnie w tym miejscu wisi logo Zakładu.

• W dawnym Haus der Wehrmacht znajdowały się, wyeksponowane w obrzeżu okiennym z piaskowca w głównej klatce schodowej budynku – witraże o tematyce militarnej. ZUS dysponuje ich zdjęciami, które uzyskało z Niemiec Muzeum Miedzi w Legnicy.

• W Oddziale ZUS w Legnicy znajduje się specjalna komora fumigacyjna, jedna z większych w kraju. W komorze fumigacyjnej dezynfekowane są akta, które wymagają oczyszczenia z drobnoustrojów, grzybów, pleśni, mikroorganizmów.

• Dawna sala kinowo – widowiskowa – to obecnie  najwyższa hala archiwalna i jedna z największych w całym budynku. W czasie stacjonowania wojsk radzieckich w Legnicy, kiedy budynek był siedzibą sztabu wojskowego, była to sala kinowo  – widowiskowa. Z przodu była scena.

• Budynek w Legnicy jest wpisany do rejestru zabytków od 25.09.2001 r.

Źródło: materiały przygotowane przy pomocy Emilii Nowakowskiej koordynatora ds. komunikacji społecznej i edukacji,

konsultanta i trenera prostego języka w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy

_{Iwona Kowalska-Matis Regionalny Rzecznik Prasowy ZUS}

_{Województwa Dolnośląskiego}